Ali Narçın-Hititlerde ekmeğin mimarları kadınlardı. Kuşarra Hanedan kurucusu Pithana’nın oğlu Anitta Hititlerin büyüme hesaplarının temel noktasını Hattuşaş’ta attığı dönemlerde, kadınlar oldukça zor şartlar altında eşlerine ve çocuklarına yiyecek hazırlamada zorluk çekmişlerdi. İşçilerin (La-muhaldin) yakıcı güneş altında çalıştıktan sonra eve dönüşlerinde eşleri tarafından onları bekleyen en büyük sürpriz ne tür bir yemeğin onları karşılamasıydı. Günümüzdeki mutfak zenginliğinin olmadığı Hititlerde kadın, ailesinin adeta mimarı olmuş ve yemek sorununa çözüm bulabilmek için onlar da eski ataları gibi çamurdan tabak ve tencere yaparak yemekleri bu kaplarda sunmaya çalışırlardı. Eşler yemek yapım işlerini yardımlaşma içinde organize ederlerdi. Sosyal yaşam içinde fırıncı(Lu-ninda-du-dü/Lu-ninda-se) erkek ve kadınların yüzlerce çeşit ekmeği ortaya çıkarmasında bölge yaşamını ticari yönden hareketlendiği gibi askeri amaçlı hareketlilik de halkın alışık olduğu bir yaşam tarzı olarak ortaya çıkmıştı. Özellikle Asurlu tüccarların kalabalık kafilelerine ekmek yetiştirme yarışı Hitit kadının yaratıcılığını ortaya koymuştur. Hititler tüm zamanlarda kadınlarına önem vermiş ve onlara devlet görevlerinin üst basamaklarında yetki vermişlerdi. Saray içinde “Büyük kraliçe” ve “Egemen kraliçe” şeklinde ünvanlar kullanarak Anadolu ve çevresinde bulunan krallıklardan farklı olarak kadına ayrı bir ayrıcalık tanımışlardı. “Baş rahibe” görevi de üstlenen Hitit kadını kral ile birlikte dinsel törenlere katılırdı. Özellikle kralın Hattuşaş’ın dışında olduğu sıralarda belgeleri o mühürlerdi. Yasalar kadın ve erkek için eşit derecede uygulanmaktaydı. Hitit belgelerinde kadınlarla ilgili ”…Eğer bir kimse bir kadın ile birlikte olacaksa, o tanrıların ibadetini ne şekilde düzenlerse ve tanrıya yiyecek ve içeceği ne şekilde saygıyla sunuyorsa kadının yanına da aynı şekilde gitsin…” şeklinde bir metin bunların kanıtıdır. Özellikle Puduhepa, kralın yanındaki yetkili kadın olmasının bu örnekleri doğrulayacak niteliktedir. Kadeş antlaşmasının Hititler bölümünde Puduhepa’nın mühürü yer almaktadır. Bu da Hititlerde kadına verilen önemi göstermektedir. Yemeklere tat katmak için sokaklarda dolaşan tuzcuların (Lu-meş-mun) tuz imalatı yapan (lu-meş-epiş-mun) ortaya koydukları çabalar beyliğin çok daha rahat yaşaması ve kadınlarla erkek çalışanların yemeklerine yeni tatlar eklemesi olarak değerlendirilmiştir. Hitit uygarlığında emeği geçen kadınların sergiledikleri çaba, özveri, güven diğer uygarlıklarda da sanki tekrarı yaşanmış gibi görülmektedir. Uygarlığın savaşlarla büyüme hesapları kadınların çok daha ezildiklerine bir işaret olarak belirtilmektedir. Ekmek (Ninda) Hititlerde tıpkı günümüzde yediğimiz “kebap” türünde bir yemek modeli olarak düşünüldüğünden yüzlerce çeşidi üretilmiştir. Hititlere ait bazı ekmek çeşitlerinin adları da; Tören yemeği “Ninda-ım-za” Acı ekmek ”Ninda Marru” Fasulye karışımı ekmek olan “Parapri” tatlı ve tuzlu yapılan “Mulati” ekmeği, kurbanlık adı da verilen ve somun şeklinde büyük ekmek “Ninda-gur-ra” Ekmek pudingi “Ninda-tu” yufka şeklinde ince ekmek “Nında-sig” kuçuk ekmek lokmaları ”Ninda purpura” Koyun yağlı ekmek ”İduri” tören ekmeği ”Nahhiti” tören ekmeği ”Parsai, anahi, hali, harzaz su” yağlı börek ” Nında.i.e.de.a” ballı ekmek ”Ninda lal” biralı ekmek ”Bappır” arpa unuyla yapılan ekme ”Nında kas” etli yemek ”Happena/happina” An-tah-sum bayramında sunulan etli yemek” Kariya” şarapla terbiye edilmiş etli yemek” Kistanziya” günümüzdeki paça çorbasını andıran bir yemek ” Miti” et, kelle, paça, deri karışımı sulu etli yemek “Pahhur” An-tah-sum bayramında sunulan yağlı ekmek “Saramna” genellikle yaban keçisinin ciğer, boyun ve yüreği şiş kebap şeklinde pişirilen “Westara” küçük baş hayvanların en önemli bölgelerinden yapılan bir etli yemek ” Zashai” Kurbanlık koyunun uzuvları, ciğer ve yüreği parçalanarak kızartma yemeği Neşa An-tah-sum bayramında ciğer ve yürek parçalanarak yapılan bir etli kızartma ” Zalpa” koyun başı ciğer ve yüreği parçalanarak ateşte kızartma “Dusgarati” dalak, ciğer ve yürek ateşte kızartma” Sarku” et haşlama yemeği “Sakunni”yemeği akla gelen yemek çeşitleridir. Bu küçük listeye bakıldığında Hitit mutfak zenginliği hemen ortaya çıkmış olmaktadır. Günümüzde McDonald’larda satışa sunulan sandviç ve hamburgerlerin de Hitit mutfağına ait bir aperatif yemek şekli olduğunu hatırlatmakta yarar görmekteyim. Özellikle Anadolu’dan başlayarak İstanbul sofralarına taşınan ve günümüzde sosyetenin de merakla yediği “Dürüm” Hitit kadınlarının yaratıcılığı sonrası ortaya çıkmış bir yemek türüdür. Hititli kadınlar lavaş ekmeğin içine kızartılmış eti koyar ve soğan ilave ederek eşlerine ve çocuklarına sunarlardı. Geç kalmış olsalar da Çorum’da Hititlerin 3.5 yıl önce ürettikleri şaraplı ekmek üretilerek bir nostalji yaşanmaktadır. Özel poşetlerde 500’gram olarak hazırlanan ballı, meyvalı, narlı ve bezelyeli Hattuşili ekmeklerin üretimi Unesco’nun Dünya Kültür mirası listesindeki Hitit uygarlığındaki emekçi kadını bir kez daha anmıştır. Onların mutfak zenginlikleri Anadolu üzerinden Avrupa’ya sıçramış ve oradan da Amerikalıların sektörel olarak kullandıkları “hamburger”lerinin yaratıcısı olmalarına rağmen adlarından söz edilmemesi Hitit kadınlarına uygulanan bir haksızlıktır. Kaynaklar: *Anadolu’nun En eski yemekleri Hititler ve Çağdaş Toplumlarda mutfak kültürü-Ahmet Ünal *Hitit Mutfağı-Asuman Albayrak-Ülkü M.Solak-Ahmet Uhri-Metro Kültur yay_ist *S.Erkut-Hititlerde Tuz ve Kullanımı-Belleten dergisi(makale)-Ankara *T.Breyce-Hitit Dünyasında Yaşam ve Toplum-Dost yay-Ankara *Murat belge-tarih Boyunca yemek Kültürü-İletişim yay-İstanbul *Anadolu’nun Öyküsü-İskender Ohri-Milliyet Yayınları-İstanbul-1983 *Eski Anadolu’da Kadın- Darga Muhibbe-İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay, İst, 1984 *Hitit Çağında Anadolu, Ord. Prof. Sedat Alp, Tubitak yay. 2001 *Hititler Döneminde Anadolu’da Ekmek-Güngör Karauğuz-Arkeoloji Sanat Yay-İstanbul-2006 *Muazzez İlmiye Çığ- Hititler ve Hattuşa- Kaynak Yayınları- İstanbul- 2000

[ Geri ]